۸ اکتبر ۲۰۲۶-خوردن اجزای یک وعده غذایی با ترتیب خاص، اصولی است که «توالی غذایی» نامیده می‌شود. برای مثال، مواد غذایی با شاخص گلایسمی پایین، به‌ویژه سبزیجات یا سالاد، ابتدا خورده می‌شوند و سپس مواد کربوهیدراتی با شاخص گلایسمی بالاتر، مانند نان، برنج، سیب‌زمینی یا پاستا مصرف می‌گردند. هدف از این ترتیب، محدود کردن افزایش قند خون پس از غذا خوردن است و به گفته متخصصان سلامت و تغذیه، می‌تواند برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز اهمیت داشته باشد.
مکانیسم احتمالی برای خوردن سبزیجات پیش از کربوهیدرات‌ها، به فیبر موجود در سبزیجات مربوط می‌شود. هنگامی که فیبر زودتر به دستگاه گوارش می‌رسد، می‌تواند جذب گلوکز (قند ساده موجود در کربوهیدرات‌ها) را کُند نماید. برای بررسی شواهد علمی این فرضیه، محققان مرکز دیابت آلمان (DDZ) یک مرور سیستماتیک انجام دادند و ۱۸ کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده کنترل‌شده در بزرگسالان را که دارای معیارهای انتخاب و کیفیت سخت‌گیرانه این تیم بودند، ارزیابی کردند. این پژوهش در نشریه Clinical Nutritionمنتشر شده است.
نتایج نشان داد که وقتی سبزیجات قبل از کربوهیدرات‌ها مصرف می‌شوند، قند خون در ۳۰ و ۶۰ دقیقه پس از غذا کمتر افزایش می‌یابد. با این حال، پس از حدود ۱۲۰ دقیقه، افرادی که از این ترتیب پیروی نکرده بودند، قند خون پایین‌تری نسبت به افرادی داشتند که از این اصل توالی غذایی پیروی کرده بودند. سطوح انسولین نیز در ابتدا پایین‌تر بود اما بعداً با شیب بیشتری بالا رفت که می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که بدن برای جبران افزایش دیرهنگام قند خون، انسولین بیشتری در مراحل بعدی ترشح می‌کند.
دکتر کاترینا کمپمن-گونگول، دانشمند تغذیه در مؤسسه بیومتریک و اپیدمیولوژی DDZ، توضیح داد: «این نتایج نشان می‌دهد که ترتیب مواد غذایی می‌تواند پاسخ متابولیک به یک وعده غذایی را در کوتاه‌مدت تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، این اثر به شکل کاهش پایدار در سطوح قند خون ظاهر نمی‌شود؛ بلکه ممکن است روند زمانی قند خون و سطوح انسولین تغییر کند.»
همچنین نشانه‌های اولیه‌ای از اثر احتمالی بر قند خون ناشتا و قند خون بلندمدت (HbA1c) که به «حافظه قند خون» نیز معروف است، وجود دارد. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، هر دو مقدار در گروهی که سبزیجات را قبل از کربوهیدرات‌ها می‌خوردند، نسبت به گروه مقایسه، کاهش بیشتری داشت. با این حال، این یافته بر اساس یک مطالعه واحد روی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ است که خود آن مطالعه نیز دارای محدودیت‌های روش‌شناختی است.
علاوه بر این، در مورد قند خون بلندمدت، مقدار سبزیجات بین گروه‌ها یکسان نبود، بنابراین نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد که آیا تغییر مشاهده‌شده ناشی از ترتیب مواد غذایی بوده یا به دلیل مصرف کلی بیشتر سبزیجات.
دکتر الکساندر لانگ، پژوهشگر فوق دکترا در مؤسسه بیومتریک و اپیدمیولوژی DDZتأکید کرد که هیچ توصیه عمومی برای توالی غذایی نمی‌توان از این نتایج استخراج کرد، به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲. او افزود: در مطالعات مورد بررسی، اغلب شرکت‌کنندگان کمی حضور داشتند و انواع مختلفی از سبزیجات را در توالی‌های گوناگون آزمایش کردند. علاوه بر این، اکثر مطالعات در ژاپن و اغلب با افراد جوان و سالم انجام شده‌اند. از آنجایی که پاسخ قند خون به یک وعده غذایی می‌تواند بین گروه‌های جمعیتی متفاوت باشد، یافته‌های این مرور را نمی‌توان به‌راحتی به گروه‌های دیگر، مانند سالمندان یا افراد مبتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ تعمیم داد.»
پروفسور مایکل رودن، مدیر علمی و سخنگوی هیئت مدیره DDZو همچنین مدیر بخش غدد و دیابت‌شناسی بیمارستان دانشگاه دوسلدورف، با اشاره به اهمیت سایر عوامل تغذیه‌ای که تأثیر اثبات‌شد ای بر سطوح قند خون و در نتیجه روند دیابت نوع ۲ دارند، گفت: «علاوه بر کیفیت مواد غذایی و ترکیب وعده‌ها، دریافت کالری مناسب نیز مهم است؛ همان‌طور که کاهش کالری برای افراد دارای اضافه وزن اهمیت دارد.»
به اعتقاد محققان، برای تدوین توصیه‌های عملی در آینده، انجام مطالعاتی مفید خواهد بود که از روش‌های اندازه‌گیری یکسان استفاده کنند و افراد بیشتری مبتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲، و همچنین افرادی از گروه‌های جمعیتی مختلف را شامل شوند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-10-food-shift-short-term-blood.html